تفرش کجاست؟

شهرستان تفرش در شمال شهرستان آشتیان و جنوب غربی ساوه واقع شده و مرکز آن شهر تفرش است.
از شمال به ساوه٬ از جنوب و مغرب به اراک، از شرق به قم محدود و مساحت آن حدود ۲۷۹۲ کیلومتر مربع است.
در سال ۱۳۱۶ کشور ایران از نظر جغرافیایی به ده استان تقسیم شد و سلطان اباد با شمول قصبه‌های تفرش٬ فراهان، آشتیان و غیره به شهرستان تبدیل و به نام اراک نامیده شد و تفرش تبدیل به بخش گردید.

از سال ۱۳۳۷ از شهرستان اراک جدا و با بخشهای فراهان، آشتیان، خلجستان و نیز دهستان رودبار تبدیل به شهرستان گردید و تابع استان تهران شد.
شهرستان تفرش همانند سایر شهرستان‌های استان مرکزی در پی تصویب نامه سال ۶۷ هئیت وزیران از استان تهران منتزع و جزء استان مرکزی قرار گرفت.
در سال ۱۳۷۰ شهرستان تفرش شامل ۱۳۱ آبادی بود.


این شهرستان دارای دو بخش با نامهای بخش مرکزی و بخش فراهان و شش دهستان است

 طبرش
لغت نامه دهخدا
طبرش . [ طَ رَ / طَ رِ ] (اِخ ) معرب تفرش . ولایتی است که از هر طرف که بدو روند به گریوه فرو باید رفت ، سیزده پاره ده است ، خم «ظ: فم یا فیم »و طرخوران از معظمات اوست ، هوایش معتدل است ، آبش ازچشمه ها و کاریز که از آن کوهها برمیخیزد و ارتفاعاتش پنبه و غله و میوه بود، اکثر اوقات آنجا ارزانی بود، و مردم آنجا شیعی اثناعشری اند. حقوق دیوانیش شش هزار دینار است . (نزهةالقلوب چ لندن ص 68). تفرش در فرورفتگی واقع شده و کوههائی آنرا احاطه کرده است ، و اغلب اهالی تفرش باسواد، و در دوره های اخیر غالباً مصدر مشاغل مهم دولتی و مملکتی بوده اند. (جغرافیای سیاسی کیهان ص 388). رستاق طبرش ؛ روایتی است از ابن المقفع که ضیعتهای آنرا طبرش بن همدان بنا کرده است و بعمارت آن فرموده . (تاریخ قم ص 78). رستاق طبرش ؛ سی ودو دیه ، از آن جمله طرخران ، فیم ، جادیده ، که مندرس گشته و ناپدید شده است . (تاریخ قم ص 56). رجوع به همان کتاب ص 117 شود. و عوانان بددین از قم و کاشان و آبه و طبرش و ری :

خسروا هست جای باطنیان
قم و کاشان و آبه و طبرش
آبروی چهار یار بدار
واندرین چار جای زن آتش
پس فراهان بسوز و مصلح گاه
تا چهارت ثواب گردد شش .
شمس الدین لاغری (از راحةالصدور - کتاب راوندی ).

 

تاریخ استان مركزی:
بررسی اسناد تاریخی از جمله تاریخ ماد نوشته ی دیاكونوف و ایران در زمان ساسانی نوشته ی كریستین سن دانماركی و ایران از آغاز تا اسلام گریشمن و بسیاری مستندات دیگر نشان می دهد ، استان مركزی امروزین از هزاره ی نخست پیش از میلاد قسمت اصلی سرزمین ماد سفلی یا ماد بزرگ بوده است و سه ایالت مادها كه به ماد سفلی معروف بوده در محدوده استان مرکزی قرار داشته این محدوده منطقه وسیعی از حوزه شازند، خنداب، فراهان، وفس تا آشتیان و تفرش و قسمت هایی از ساوه را شامل می شده است.

یورش های مداوم 46 ساله آشوریان به سرزمین ماد (834 تا 878 پیش از میلاد) سبب ویرانی شهرها و شهرك ها گردید، وجود تعداد كثیری تپه های باستانی استان مركزی به احتمال قوی بازمانده از آن دوران است.

بر اساس متون تاریخی از مناطقی كه مورد هجوم آشوریان قرار گرفته بودند مشرق هگمتانه (منطقه فراهان و اراك امروزین) ذكر شده است.

در اسناد تاریخی، هجوم بیست و پنج ساله اقوام مهاجم سكاها به ماد سفلی (استان مركزی امروزین) و ویرانی شهرها و شهرك های این منطقه نیز ذکر شده است. در زمان سلوكیان منطقه ماد بزرگ را مناطق بین همدان و ری (محدوده استان مرکزی امروزین) می دانستندو در اسناد آن دوران از شهری به نام "كره" نام برده شده و هم اكنون نیز منطقه ای به نام" كره رود" در اراك وجود دارد.

در زمان اشكانیان نیز استان مرکزی امروزین بخش اصلی ولایت ماد بزرگ بوده است.

جغرافی نویسان مسلمان محدوده استان مركزی را در سده های نخستین اسلامی به نام «ایالت جبال» نامیده اند.بعدها به ویژه در دوران سلجوقیان منطقه استان مرکزی همراه با همدان، ری و اصفهان به نام «عراق عجم» و نواحی میان دو رود دجله و فرات «عراق عرب» نامیده شد.

لازم به ذکر این که از دیگر میراث ارزشمند معنوی زنده برجای مانده از گذشته های دور تاریخی استان مرکزی می توان به کاربرد زبان های با ریشه مادی در این استان اشاره کرد ازجمله زبان تاتی که هم اكنون در بخش هایی از استان مركزی با آن زبان سخن می گویند. همچنین می توان به شهر های دلیجان و محلات اشاره کرد که مردم این مناطق به زبان راجی حرف می زنند كه این زبان ریشه در زبان و واژه های دوره مادی دارد و جالب توجه این كه واژه معرب دلیجان به گویش راجی دلیگون خوانده می شود .

گردنه نقره كمر      

گندم كوه     

  

غار سلطان امجک (غار امجک) در ارتفاع ۱۹۰۰ متری از سطح دریا و در فاصله ۶۳ کیلومتری شمال غربی تفرش بر فراز قرار گرفته است. ورودی آن دیواره ای به طول ۱۲ متر دارد که برای ورود به آن باید با کمک ابزار از این دیواره گذشت. در آنجا نردبانی به طول ۱۰ متر ساخته شده و پس از فرود منطقه استلاکیت‌ها و استلاکمیت‌ها قرار دارد که به علت اینکه تاکنون کسی به آن دسترسی پیدا نکرده است بکر و دست نخورده باقی‌مانده و پایین تر از آن دهلیزی با حوض پرآب دیده می شود.
همچنین دو دیواره به ارتفاع ۷ متر و دیگری به ارتفاع ۲ متر در مسیر غار نوردان قرار می گیرد و در انتها راهرویی با مجموعه بسیار زیبایی از گلفشنگ‌های سقف. 

دیوار، ما را به انتهای غار که زیستگاه خفاشان است هدایت می کند.

آرامگاه شاهزاده احمد کوهین تفرش .

   

 

مسجد ششناو

صنعت مسگری طرخوران تفرش .

خانه حکیم نظامی گنجوی به فهرست آثار ملی پیوست

 

خانه حکیم نظامی گنجوی به فهرست آثار ملی پیوست
 
مدیرکل سازمان میراث فرهنگی استان مرکزی از به ثبت رسیدن خانه و محل زادگاه حکیم نظامی گنجوی در تفرش خبر داد.

سید محمد حسینی افزود: این منزل تاریخی ظرفیتهای خاص برای ماندگاری و حفاظت آثار طبیعی و معنوی را دارد.
وی افزود: در مطالعات صورت گرفته، روستای تاد در حوالی شهرستان تفرش زادگاه نظامی گنجوی است که منزل منتسب به وی در این روستا اکنون نیاز جدی به مرمت دارد.وی گفت: پرونده 160 اثر تاریخی استان مرکزی برای ثبت در فهرست ملی تهیه شده و 240 پرونده ثبتی نیز در دستور کار قرار دارد.
وی درخت کهنسال سرچشمه محلات، چنار قدیمی تفرش، کوی باران، سراب بلاغ، چشمه و غار دو خواهران شازند، کویر میقان و کوه لجور اراک، جشن انگور و مراسم بیل گردانی نیم ور محلات را از جمله آثار طبیعی استان مرکزی ذکر کرد که برای ثبت در فهرست آثار ملی انتخاب شدند./ 

درخت گردوی انوشیروان بزرگترین درخت گردو با محیط 6 متر

درخت گردو انوشیروان در شهرستان تفرش استان مرکزی، بزرگترين درخت گردوبا محيط 6 متر و قطر 9/1 متر در روستاي تراران بالا (دلارام) قرار دارد.
اين درخت داراي 5 شاخه اصلي است که هر يک خود به اندازه يک درخت تنومند است.
و سالانه 25000- 30000 عدد گردو مي دهد، در صورتي كه يك درخت بزرگ گردو در سال حداكثر 3000 عدد گردو محصول مي دهد.

عده‌ای بر این باور هستند که این درخت در زمان انوشیروان دادگر کاشته شده.
گویند روزی انوشیروان ساسانی در حال گذر از مسیری بود ... در راه پیرمردی را مشغول کاشتن درخت گردویی دید. به او گفت: ای پیرمرد چرا این درخت را می کاری عمر تو که کفاف چیدن میوه هایش را نمی دهد!
.... پیرمرد خنده ای کرد گفت :
دیگران کاشتند و ما خوردیم حال ما بکاریم و دیگران بخورند. شاه از این سخن بسیار خوشش آمد و کیسه ی پر از سکه ی طلایی را به پیرمرد داد.
پیرمرد نگاهی به سکه کرد و گفت :

بفرمایید این هم پاداش کارم که امروز گرفتم...انوشیروان دوباره خندید کیسه ای دیگر به او داد.


برخی هم بر این باورند این درخت نظر کرده باشد

فراهان

- کاروانسراي مجد الملک روستای دولت آباد.

در مسير راه کربلا 116 سال پيش توسط مرحوم ميرزا حسين خان تفرشي در 5 هزار متربع زمين و 4 هزار متر مربع بنا ساخته شده يکي از آثار ارزشمند ديدني منطقه فراهان است- اهالي دولت آباد زوار سيد شهدا در اين مکان رايگان اسکان مي يافتند. بناي کار

وانسرا که از آجر 19*19 آهک و ساروج ساخته شده چندين اطاقک 5/2*5/2 که در هر کدام يک بخاري آتشي تعبيه شده در اطراف حياط 30*30 قرار گرفته اند ودر پشت اطاقها محل نگهداري اسب و شتر با انباري علوفه وغلات که با معماري زيباي آن زمان ساخته شده اين بناي مهم به علت بي توجهي آسيب جدي ديده در پاييز 86 کار باز سازی کاروانسرا توسط سازمان ميراث فرهنگ وگردشگري در اين منطقه آغاز شده.

قلعه تاريخی روستای نوده.

يکی ديگر از بناهای ارزشمند دوران گذشته فراهان با 2500 مترمربع زمين و300 متربنا - در دو ضلع شمال غربی وجنوب شرقی اين قلعه دو برج زيبا به ارتفاع 12متر که مصالح سنگ در پی وچوب در سقف بکار رفته همچنين در ساخت بدنه از خاک وآب استفاده شده قطر پی برجها از کف به عرض دومتر است گل بنا به هنگام ساخت 48 ساعت در آب می مانده و اگر از هم جدا نمی گرديده آنرا استفاده می نمودند اين قلعه از آخرين بناهای قاجار در منطقه فراهان می باشدکه در حال حاضر متعلق به زمانی باشد و بخوبی از آن حفاظت نشده است.

مرکز فرهنگی زيبا دشت فراهان روستای تبرته .

قديمی ترين بنای تاريخی امامزادگان عبدالله وروقيه خاتون با 850 سال قدمت دو گنبد يک ايوان متصل به دو بقعه وچندين حجره و طاقنما از داخل وبيرون شكل زيبايی به بنای دوران ايلخانی داده - ميراث فرهنگی وگردشگری استان مرکزي با مرمت نمای خارجی بنا در پاييز سال 86 زيبايی بنا را دو چندان کرده اين بنای ارزشمند با دارا بودن امکانات آب . برق . سرويس بهداشتی ميتواند برای مسافران نوروزی جذاب و ديدنی باشد.




فراهان يعني سرزمين بزرگ روستاهاي قديمي اين سرزمين از دير باز داراي اهميت و مركزيت بوده واز نظر تاريخي داراي سابقه اي بس كهن بوده همين قراء امروز همان هايي هستند كه بدون تغيير نام در گذشته تابعيت فراهان را داشته اند همچنان پا بر جا مي باشد روستاي اشقل در 13 كيلومتري مركز بخش واقع شده و در تمام ايران نامي است يكدانه كه بناهاي اين روستا از گذشته برجا مانده

 روستای تبرته  

تبرته در تمامي ايران نامي است منحصر بفرد و از روستاهاي بسيار قديم فراهان مي باشد نام اين روستا از يكهزار سال پيش تبرته بوده و در آن چندين برجهاي تاريخي مربوط به قاجار تپه هاي گبر و احتمالآ مادها در خرمنها . قروق . مشاء . قله هاي جوخان . پاشاخان و پارسانك مي باشد كه تعدادي از آنها تخريب شده چندين آسياب آبي - چاله خرابه ها وتپه آب كوچك . اين محل كه متصل به باغهاي انگور آب كوچك بوده ودر سمت شرق فعلي روستا قرار دارد منطقه مسكوني وسيعي بوده كه بر اثر تحولات تاريخي كه در فراهان رخ داده به مخروبه تبديل شده . حكايت از تاريخي بودن منطقه دارد واحتمال دارد در زمان خفت بار حمله افقانها به ايران. عساكر ال عثماني با اهالي فراهان با بدترين وضع رفتار كرده در اين نبرد 5 هزار تن از اهالي فراهان وساير مناطق همجوار كشته شدند و قراء زيادي خراب شدند احتمال دارد همين چاله خرابه ها نيز در آن زمان ويران شده باشند.

يكي از جاذبه هاي ديدني و گردشگري منطقه فراهان بارگاه احمدبن علي در منطقه دلف آباد است آب روان قنات جاري ودرختان سر به فلك كشيده مسافران عبوري را بخود جلب مي نمايد كه با تبرك گرفتن از خاندان امام موسي كاظم .ع. در اين منطقه مدت كوتاهي را به آرامي سپري مي نمايند - در حدود هزارو خردي سال پيش تمامي اين بزرگان كه بطرف مشهد الرضا در حركت بودند نيروهاي منصور دوانقي كافر آنها مورد تعقب قرار داده و آنان كه كيلومترها از ديار خود دور بودند به شهادت رسانده اند. با آشكار شدن مظلوميت آنان براي مسلمانان عشق وعلاقه مردم به آنان بيش از گذشته افزايش يافته.

لازم بذكر است همه ساله جشن درو (تيرگان) مردم فراهان نيز از گذشته دور در اين مكان بر پاميشود.

شهر دو طبقه دلف آباد كه يك طبقه در روي زمين ويك طبقه ديگر در زير زمين قرار داشته حدود 250 سال قبل توسط ايل غارتگر قاجار ويران گرديده . آرزوي اهالي آنست كه با توجه ميراث فرهنگي وگردشگري به اين مطقه با كاوش هويت تاريخي اين شهر كه با شهر آستانه فعلي هم قدمت است و در سال 210 تا 280 ه توسط ابودلف عجلي بنا گرديده. آشكار بشود.

 

فرهنگ و . تاريخ ايران سر زمين بزرگان صاحب نام تاريخ ايران قائم مقام فراهاني امير كبير . بناي تاريخي امامزاده حسين كه از دوران ايلخاني بجاي مانده مورد احترام اهالي چندين روستا مي باشد. اين بنا كه از معماري زيبا وارزشمند قديم است وهمچنان پا بر جا است براي مسافران نوروزي جذاب است.

11/1/87 - هويت تاريخي فراهان و اهميت رفت آمد كاروانهاي شرق غرب در آن زمان از جاده كربلا در منطقه فراهان بخصوص كاروان اهل بيت كه به سمت خراسان در حركت بوده.

 

14/1/87 - خسروان سفلي يكي از روستاهاي بسيار قديمي فراهان در اين روستاي كهن دو قلعه و تعداي برج مربوط به آخرين بناهاي دوران قاجاريه مي باشد همچنان پا بر جا است . خسروان در 20 كيلو متري شمال مركز بخش شهر فرمهين واقع شده 51 خانوار با 201 نفر جمعيت . ن‍‍‍زاد بيشتر افراد روستا از تركمن ها هستند و به زبان تركي تكلم مي كنند. ‍

15/1/87 - استاد محمد فراهاني نقاش خيالي ساز 71 سال اهل روستاي آهنكران. شاگرد مرحوم قوللرآغاسي. هنرمند فراهاني با دست دادن والدين در سال 1327 پياده به اراك . سپس به تهران عزيمت كرد. تقديرات او را نزد استاد بزرگ قوللرآغاسي مشقول بكار نمود وبعد از 25 سال شاگردي رسمآ آغاز بكار نمود استاد محمد فراهاني از هنر قلمزني خود
تابلوهاي. مذهبي پرد هاي درويشي قهوخانه اي . دنياي ايمان . عشق و حماسه . روايت هاي شاهنامه . روايت كربلا و روايت پهلواني هاي امام علي حماسه خيبر و... كه به ايران وكشورهاي جهان عرضه نموده از خود برجاي گذاشته.